Opstand in Frankrijk: (1) van schoolprotest naar… ?

vrijdag 23 oktober 2026

Een beetje een longread. En er komt nog meer…

Zaterdag, 24 oktober 2026 weten we meer. Dan wordt duidelijk hoe sterk de opstand van vooral maar beslist niet alleen jongeren in Frankrijk is geworden. Dan zullen we weten in hoeverre de Franse staat de greep op de straten kwijt is. Dan zullen we ook weten hoe ver de Franse staat bereid is te gaan in haar pogingen om de revolte – de beginnetjes van opstand en revolutie – neer te slaan. En of zelfs dat genoeg is om haar gewelddadige orde overeind te houden, voor zolang als het duurt.

Hoe is het zo ver gekomen? Waar komt dit vandaan, hoe is het begonnen, op gang gekomen en van vleugels voorzien? Om te beginnen: de start lag niet in Frankrijk zelf. De eerste scholierenprotesten in deze reeks vonden plaats in Mayotte, één van de eilanden van de Comoren, in de Indische Oceaan. Die eilandengroep vormt een overzees departement in de Franse staat. Het is dus onderdeel van het Franse koloniale rijk. Daar was al op 31 augustus protest op een middelbare school, van leerlingen, moeders en docenten.(1) Ook in Frans Guyana, eveneens deel van dat koloniale rijk, ging het los.(2) De scholierenstrijd had van af het begin af aan een antikoloniale context.

Op 21 september was de strijd overgesprongen naar Frankrijk. De eerste protesten werden daar gemeld in Creteil. ‘Daar protesteerden stakende leraren tegen een gebrek aan middelen en personeel, en kregen al snel de steun van de leerlingen’.(3) Van het allereerste begin was dit dus meer dan louter een jeugdrevolte. Ouders en docenten namen direct deel en hielpen de zaak aan het rollen te brengen. Maar binnen de kortste keren stonden scholieren zelf vooraan in wat vooral die eerste furieuze weken echt hun opstand was.

De eerste dagen woedden de protesten vooral in plaatsen als Creteil. Het betrof de zogeheten banlieues, voorsteden van Parijs waar mensen gehuisvest waren die in de jaren 1950 als migrant uit het afbrokkelende Franse koloniale rijk naar Frankrijk waren gekomen, op zoek naar werk in de destijds snelgroeiende Franse economie. Deprimerende woonblokken, afwezige voorzieningen, en een Franse staat die deze mensen voornamelijk als criminelen en ordeverstoorders bejegende: dat waren de omstandigheden waarin generatie na generatie opgroeide.(4)

En ja, de jonge generatie ging naar school. Voor de scholen waar de jeugd in die banlieues heen moest, trok de Franse staat structureel te weinig geld uit. Dat geld ‘moest’ immers naar straaljagers en naar het Franse kernwapen, en Macron deed daad heel nadrukkelijk flink wat belastingvoordeel voor multimiljonairs bovenop. Opdat de rijken rijker moesten worden, mocht de jeugd in de banlieues verrekken in scholen vol kakkerlakken en kapotte toiletten, met lange lesdagen in overvolle klaslokalen met te weinig docenten, met plafond dat omlaag komt, zomers ondraaglijke hitte, ‘s winters in de kou. Logisch dat juist daar de scholierenprotesten ontvlamden en om zich heen grepen.

De Franse staat reageerde op het protest als vanouds: met politiegeweld tegen een jeugdige bevolkingsgroep die door het gevestigde Frankrijk sowieso als uitschot werd bejegend. Het heeft er veel van weg dat het gezag hoopte het verzet te isoleren en neer te slaan.(5) Gelukkig mislukte dat. Vanaf eind september begon het in gevestigde media berichten te regenen over scholierenprotesten verspreid over heel Frankrijk. Ik deed in mijn eerdere artikel van 4 oktober 2026, ‘De Schoolklassenstrijd in Frankrijk’, al een greep uit deze berichtgeving. Wat hier volgt over de laatste september- en eerste oktoberdagen is deels herhaling. Nu.nl, 28 september: ‘Sinds vorige week blokkeren scholieren in de regio Parijs de ingang van middelbare scholen. Maandag breidden de protesten zich uit naar andere regio’s.’(6) Op 29 september demonstreerden docenten en leerlingen, maar ook brandweerlieden. Er was die dag een staking van openbare diensten, tegen bezuinigingsplannen. Met beperkte deelname, die staking, maar toch. (7) ‘ En op 1 oktober konden we lezen: ‘Middelbare scholieren in Frankrijk blijven vandaag hun scholen blokkeren om meer middelen voor hun onderwijs te eisen. Inmiddels hebben ook universiteitsstudenten zich bij hen aangesloten en universiteiten geblokkeerd.’(9) Verschillende stukken strijd begonnen samen te gaan. Convergence des luttes’, heet zoiets in Frankrijk: convergentie van strijden.(8) Scholieren, studenten, docenten, ouders, brandweerlieden…

Op 6 oktober: een zeer voorlopige climax in de vorm van een actiedag met indrukwekkende deelname. Het ministerie van binnenlandse zaken schat 200.000 demonstranten. Organisatoren schatten 450.000 demonstranten. Ruim boven de vijftigduizend alleen al in Parijs. Demonstraties in Nantes, Marseille, Lyon. Blokkades bij ettelijke honderden scholen, volgens organisatoren waren maar liefst 1800 scholen die dinsdag dicht. Intense repressie, zoals voortdurend bij deze protesten. Tot en met die dag waren er al ruim 6100 mensen opgepakt, ‘bijna allemaal minderjarigen. Meer dan 1800 worden vervolgd, bijna 1500 van hen minderjarig, zei het ministerie van justitie.’ Ja, demonstranten richtte hier en daar vernielingen aan en vochten met de staatsknokploegen.(10)

De sfeer was, zo valt uit verslaggeving op te maken, strijdlustig. En weer stonden de scholieren niet alleen. ‘Leden van de linkse vakbond Conféderation Génerale du Travail (CGT) vomden menselijke ketens’ om scholieren te beschermen tegen politiegeweld’zo lezen we op France24 in een mooi sfeerverslag.(11). Of beschermden deze vakbondsmensen de politie tegen de rechtmatige woede van boze scholieren? Dat arbeiders solidair waren met scholieren staat wel buten kif. Maar dat iets van die vakbondsrol ook te maken had met het beheersbaar houden van de strijd, met de-escalatie, met temperen van de opstand zodat de rust terug kon keren, zou best eens kunnen passen in wat vakbonden te vaak zijn: managers van de onvrede, meer dan aanjagers van noodzakelijke opstandigheid.

We springen enkele dagen vooruit. Op 13 oktober wederom een grote actiedag. Deelname: 161.500, zegt het ministerie van binnenlandse zaken. Deelname: 480.000, zeggen betrokken vakbonden.(12)Lachwekkend verschil, en die 500 bovenop de 161.000 is van een hilarische precisie die me onzinnig overkomt. Vakbonden en andere organisatoren willen het aantal demonstranten dat meedoet wel eens wat erg ruim naar boven afronden. Maar het cijfer van het ministerie geloof ik sowieso niet.

Wederom was het protest niet bepaald tot Parijs beperkt. ‘Duizenden marcheerden eveneens in de steden van Nantes, Lyon, Lens, Straatsburg, Toulouse, Bordeaux en Marseille, aldus de politie’.(13) En de politie kan het weten: die heeft immers de taak om de menigten te ‘beheersen’, uiteen te drijven, met traangas te bestoken, mensen er uit te pikken om ze hardhandig aan te houden, te mishandelen…

Intussen was het duidelijk hoe breed de protesten inmiddels gedragen werden. De NOS, zowaar: ‘Wat begon als een scholierenprotest en vervolgens steun kregen van studenten, is inmiddels uitgegroeid tot een bredere volksbeweging. Veel Fransen zijn ontevreden over de hoge brandstofprijzen, stijgende woonlasten en het beleid van de regering in het algemeen.’ Opiniecijfers? Ipsos deed onderzoek. ‘54 procent van de ondervraagden steunt de demonstraties, 40 procent is ertegen. Hoe ouder de respondenten, hoe kleiner de steun.’(14) Dit is een brede opstand. Tegelijk blijft het in hoge mate ook een revolte vanuit jongere generaties.

Ja, en dan het dramatisch maar hopelijk niet definitieve hoogtepunt van de grote opstand waarvan in Frankrijk inmiddels overduidelijk gesproken kan worden. Dat hoogtepunt werd bereikt op zaterdag 17 september, op een dag vol demonstraties en manifestaties waartoe vanuit Gele Hesjes was opgeroepen. Gele Hesjes: de beweging van fel straatprotest die in Frankrijk in de late herfst van 2018 los kwam, tot heftige betogingen en confrontaties met het gezag leidde. Het begon als protest tegen brandstofprijsverhoging, maar groeide snel uit tot veel meer. Die beweging was geen actualiteit meer in 2026 – totdat dus iemand op het idee kwam om onder dat etiket opnieuw de straat op te gaan. En die oproep gonsde dus rond terwijl de scholierenprotesten vaart kregen. Zo krijg je dus die convergence des luttes waar ik het al over had.

Opvallend op 17 september bleek de omvang van de protesten. Wederom de cijferlijst: 550.000, beweert de politie. Vakbond CGT zegt: 800.000.(15) In zeker 140 steden was er actie.(16) En deze keer zou die vakbondsschatting wel eens te laag kunnen zijn. Maar zelfs de politieschatting wijst op honderdduizenden meer dan zelfs het officiële gezag inschatte op eerdere actiedagen. Een nog steeds aanzwellende golf van acties dus. Van stevige acties. Want eveneens opvallend: de heftigheid die de strijd hier en daar bereikte. Politiegeweld: demonstraties die al vanaf het begin af aan met traangas werden bestookt. Stevige opstandige actie ook. Tegen de politie, tegen de overheid. ‘In Marseille hebben demonstranten het gemeentehuis bestormd en onder meer televisies gesloopt. Ook vonden er plunderingen plaats en werden de ramen van het politiebureau ingegooid’, lezen we in de NRC dat er ook nog bij weet te vermelden dat er ‘een anarchistisch symbool op de muur gespoten (was)’.(17) Mensen staken het stadhuis in Limoges in brand.(18) Stevige actie ook tegen symbolen en objecten van kapitalistische macht . Grote en luxe winkels gingen er aan.

Plunderingen, jazeker. Dat krijg je als je mensen heel arm maakt om rijke mensen nog veel rijker te maken. Dat krijg je als je de jeugd vertelt dat ze er pas echt bij hoort als ze de juiste goederen consumeert, en diezelfde jeugd vervolgens belet om die noodzakelijke aankopen te doen door ze in armoede te houden. We kregen verontwaardigde berichten te lezen over die plunderingen, waarbij het leed van een getroffen kleine winkelier breed werd uitgemeten.(19) Veel minder hoorden we van die slapende dakloze man die omringd werd door daar neergelegde etenswaren, kennelijk afkomstig uit geplunderde winkels. Ook over het uitdelen van kennelijk geplunderd maandverband en dergelijke lees je in de gevestigde media weinig. Gelukkig is er Freedom Press, waar ik deze dingen vond, met bronvermelding en al.(19)

Intussen demonstreerden tienduizenden, honderdduizenden mensen vreedzaam, of verdedigden zich zo goed mogelijk tegen het staatsgeweld dat op ze werd losgelaten, eigenlijk al vanaf de eerste uren toen dat gemeentehuis in Limoges nog helemaal niet was belaagd. Demonstraties, straatgevechten met de politie, aanvallen op en brandstichting in overheidsgebouwen, vernieling van winkels en het zich toeëigenen van wat daar te vinden was: het waren allemaal actievormen die naast en door elkaar bestonden. Zo gaan dingen in het soort opstanden waarvan Frankrijk er in de herfst van 2026 een beleeft. Mensen zijn kwaad. Mensen uiten dat op allerlei manieren. Verre van het discrediteren van de protesten, dragen juist ook de wildere actievormen bij tot de kracht van de opstand.

Dat neemt niet weg dat er vast ook politieprovocaties actief waren: van die mensen die het ene moment een steen naar een politievoertuig gooien en het volgende moment met agenten staan te praten. Maar laten we niet in de val trappen van de gekunstelde verdeling in ‘goede’, vreedzame demonstranten tegenover ‘slechte’ relschoppers, vandalen en plunderaars. Dat iemand tijdens een opstand iets doet dat jij zelf niet zo ziet zitten, dat je zelf niet zou doen, maakt die persoon nog niet tot je tegenstander. Verschillende mensen kiezen andere strijdvormen. Tegenover staat, kapitaal en onderdrukkers zijn we maar beter in onze diversiteit allemaal één.

Daarmee rond ik deze schets af van wat hopelijk nog maar de opmaat is van wat er aan solidaire opstandigheid nog gaat komen. Maar eerst: een vooruitblik naar komende zaterdag. Het is is heel duidelijk dat de staat zich voorbereidt op brute repressie van elke vorm van protest die buiten zeer nauw afgebakende kaders breekt. Op 20 oktober liet minister van binnenlandse zaken Laurent Nunez weten dat het leger in de straten zal verschijnen. ‘Met de inzet van militairen wil Nunez de politie en de gendarmerie meer armslag geven om de orde te bewaken. De militairen zullen het bewaken van gebouwen overnemen van de lokale autoriteiten, zei de minister dinsdag in het parlement.’(20) Militairen tegenover demonstranten dus. Vandaag zette Macron een volgende stap. ‘Alle protesten die komende zaterdag niet zijn georganiseerd door vakbonden worden verboden. Dat zei de Franse president Macron na een uren durend spoedberaad met onder meer de Franse inlichtingendiensten.’(21) Dat betekent: geen Gele Hesjes-demonstratie. Geen demonstratie vanuit studenten- en scholierengroeperingen. Dat heeft intussen het stadsbestuur van Parijs al laten weten.(22)

Dit is een verdere escalatie van de onderdrukkingspolitiek van Macron. Nee, de politie heeft geen demonstratieverbod nodig om actievoerende scholieren en studenten uiteen te drijven met traangas en erger. Maar een expliciet verbod vergroot wel de ruimte die de oproerpolitie krijgt om de protesten keihard neer te slaan. Nee, mensen zullen zich door dat verbod echt niet allemaal laten weerhouden om toch de straat op te gaan in eigen demonstraties en acties. Maar het verbod geeft de staat wel meer ruimte om die mensen nog harder aan te vallen dan ze al heeft gedaan. We moeten serieus rekening houden met politie die mensen rechtstreeks doodschiet.

Dat vakbonden wel mogen demonstreren, is een sluwe zet. Zo worden de vakbonden belanghebbend gemaakt bij een ‘ordentelijk’ karakter van de demonstraties. Immers, als vanuit de vakbondsdemonstratie steviger wordt actiegevoerd dan louter de keurige optocht, dan zullen vakbonden daarvoor door het staatsgezag des te makkelijker aansprakelijk worden gehouden. Zo wordt het aantrekkelijk voor vakbondsmensen om jonge radicalen in te tomen of zelfs uit het vakbondsblok te verbannen om zelf van repressie gevrijwaard te blijven. Zo maakt Macron de vakbonden tot een soort ordehandhavers, voor zover ze dat al niet enigszins zijn. Hopelijk gaan veel deelnemers aan de vakbondsdemonstratie daar niet in mee. Hopelijk staan en lopen op 24 oktober wederom honderdduizenden mensen zij aan zij, tegenover de repressie en tegenover een regering die vandaag de dag zonder die repressie weinig meer voorstelt dan een stel arrogante, sjiek geklede, hoog betaalde en algemeen verachte functionarissen. Dat stel gewoon wegjagen behoort langzamerhand echt tot de mogelijkheden. We gaan het zien…

Dit is een eerste deel in een serie over de opstand in Frankrijk. Ik hoop minstens een tweede deel te maken, en wellicht ook een derde.

Noten:

(1) Hichima Moissuli, ‘Les lycéens d’Outre-mer mobilisés avant ceux de l ‘Hexagone: quelles sont leurs revendications?’, le Nouvel Observateur, 14 oktober 2026, https://www.nouvelobs.com/societe/20261014.OBS119206/les-lyceens-d-outre-mer-mobilises-avant-ceux-de-l-hexagone-quelles-sont-leurs-revendications.html

(2) Rositsa Kratunkova, ‘The Protests in France: “Those Who Sow Misery Reap Anger”’, Red Threads, 20 oktober 2026, https://www.redthreads.media/p/the-protests-in-france-those-who Via deze link vond ik ook de bron van de informatie waar voetnoot 1 naar verwijst.

(3) Joost Bastmeier, ‘De geur van verbrand plastic smeult na in Parijs. “Eindelijk wordt er naar ons geluisterd”’, Trouw, 3 oktober 2026, https://www.trouw.nl/buitenland/de-geur-van-verbrand-plastic-smeult-na-in-parijs-eindelijk-wordt-er-naar-ons-geluisterd~bbbd3e75/

(4) ‘The Student Revolt in France Spreads: Moving Forward with Rage and Solidarity’, CrimethInc., 21 oktober 2026, https://nl.crimethinc.com/2026/10/21/the-student-revolt-in-france-spreads-moving-forward-with-rage-and-solidarity

(5) ‘The Student Revolt in France Spreads: Moving Forward with Rage and Solidarity’, CrimethInc., 21 oktober 2026, https://nl.crimethinc.com/2026/10/21/the-student-revolt-in-france-spreads-moving-forward-with-rage-and-solidarity

(6) Dunja Boers, ‘164 arrestaties en 27 gewonden bij protesten op middelbare scholen in Frankrijk´, Nu.nl, 28 september 2026, https://www.nu.nl/buitenland/6411305/164-arrestaties-en-27-gewonden-bij-protesten-op-middelbare-scholen-in-frankrijk.html

(7) ‘Photos: French students protest, public workers strike before budget cuts’, Aljazeera, 29 september 2026, https://www.aljazeera.com/gallery/2026/9/29/photos-french-studentspublic-workers-protest-macrons-planned-budget-cuts

(8) Een demonstrant op 17 oktober koos een andere formulering: ‘Wat we hier hebben, is geen convergentie van strijden maar van woede´. Meer over het begrip ‘convergence des luttes’ in de context van de opstand vind je in een mooi verslag over de acties van 17 oktober: Diane de Vignemont/ Truthdig, ‘ “If we burn, you burn with us”: France’s Youth Ignite a Massive Revolt’, Truthdig, 21 oktober 2026, https://www.truthdig.com/articles/if-we-burn-you-burn-with-us-frances-youth-ignite-a-massive-revolt/

(9) ‘Studenten sluiten zich aan bij Franse scholierenprotesten, meer acties aangekondigd’, NOS, 1 oktober 2026, https://nos.nl/artikel/2633261-studenten-sluiten-zich-aan-bij-franse-scholierenprotesten-meer-acties-aangekondigd

(10) Jon Henley, ‘Riot police fire teargas as 250,000 take part in school protests across France’, The Guardian, https://www.theguardian.com/world/2026/oct/06/protests-schools-blockade-streets-france

(11) Paul Millar, ‘ “We’re fed up: Paris students rise up in a movement that shows no sign of slowing’, France24, 6 oktober 2026, https://www.france24.com/en/france/20261006-we-re-fed-up-paris-students-rise-up-in-a-movement-that-shows-no-sign-of-slowing

(12) ‘Photos: French protetsts over school conditions swell’, Aljazeera, 13 oktober 2026, https://www.aljazeera.com/gallery/2026/10/13/photos-french-students-continue-to-protest-over-run-down-schools

(13) ‘Photos: French protetsts over school conditions swell’, Aljazeera, 13 oktober 2026, https://www.aljazeera.com/gallery/2026/10/13/photos-french-students-continue-to-protest-over-run-down-schools

(14) Saskia Houttuin & Jacobien van der Klei, ‘Scholierenprotest groeit uit tot bredere volksbeweging: “Dit geeft hoop”’, NOS, 13 oktober 2026, https://nos.nl/artikel/2634846-frans-scholierenprotest-groeit-uit-tot-bredere-volksbeweging-dit-geeft-hoop

(15) Clashes, blazes and wide-scale looting grip France on day of protest’, AFP, 17 oktober 2026, https://www.afp.com/en/clashes-blazes-and-wide-scale-looting-grip-france-day-protests , gevonden via Brad Reed, ‘“The Government Is Trembling”: Protests Erupt in France, Spreading to 140 citoies’, Common Dreams, 17 oktober 2026, https://www.commondreams.org/news/france-nationwide-protests-students

(16) Brad Reed, ‘“The Government Is Trembling”: Protests Erupt in France, Sp[reading to 140 citoies’, Common Dreams, 17 oktober 2026, https://www.commondreams.org/news/france-nationwide-protests-students

(17) Merel Reinders, ‘Demonstraties in Frankrijk lopen uit de hand: demonstranten bestormen overheidsgebouwen, politie zet traangas in’, NRC, 17 oktober 2026, https://www.nrc.nl/nieuws/2026/10/17/demonstraties-in-frankrijk-lopen-uit-de-hand-demonstranten-bestormen-overheidsgebouwen-politie-zet-traangas-in-a4939181

(18) Maurice Hettfleisch vor Ehrenheim, ‘Franse politie arresteert verdachte van brandstichting stadhuis Limoges’, Nu.nl, 20 oktober 2026, https://www.nu.nl/buitenland/6413759/franse-politie-arresteert-verdachte-van-brandstichting-stadhuis-limoges.html

(19) Bernard Smith, ‘ “It’s hard for us”: Paris small businesses bear brunt of protest violnence’, Aljazeera, 21 oktober 2026, https://www.aljazeera.com/news/2026/10/21/its-hard-for-us-paris-small-businesses-bear-brunt-of-protest-violence

(19) Gabriel Fonten, ‘Uprising in France: Five moments you might have missed’, Freedom Press, 21 oktober 2026, https://freedompress.org.uk/2026/10/21/uprising-in-france-five-moments-you-may-have-missed/ Gevonden op Bluesky via @oldsquida.bsky.social , een waardevol account.

(20) Nick Augusteijn, ‘Frankrijk gaat militairen inzetten bij aangekondigde massademonstraties’, Nu.nl, 20 oktober 2026, https://www.nu.nl/buitenland/6413805/frankrijk-gaat-militairen-inzetten-bij-aangekondigde-massademonstraties.html

(21) ‘Macron verbiedt alle niet-vakbondsprotesten en haalt uit naar extreem-links’, NOS, 22 oktober 2026, https://nos.nl/artikel/2636201-macron-verbiedt-alle-niet-vakbondsprotesten-en-haalt-uit-naar-extreemlinks

(22) Jakop Krupa, ‘Paris prefecture approves main union-backed demonstration, but bans another one’, op ‘Macron condems “seditious acts” by “ultra-left” andsays he will seek to ban some protests – Europe live, op The Guardian, 22 oktober 2026, https://www.theguardian.com/world/live/2026/oct/22/france-protests-emmanuel-macron-ukraine-energy-attacks-latest-europe-news-updates?CMP=share_btn_url&page=with%3Ablock-6ad9f2388f08b15a6bef9fe1#block-6ad9f2388f08b15a6bef9fe1

Peter Storm