Legitimiteit, legaliteit, law and order: over de tractorboerenacties

vrijdag 14 augustus 2026

Meer dan 2500 woorden, is dat een longread? Nu ja, zie maar 🙂

De tractorboeren die alweer geruim tijd actie voeren met blokkades op de weg, vechten voor een verkeerd doel. Ze verdedigen hun verdienmodel. Dat verdienmodel vergt veel stikstofuitstoot, en daarmee grote natuurschade. Dat verdienmodel vergt dus grootschalige vervuiling. De tractorboeren verdedigen met hun acties dus het recht op vervuiling. Voor hun ondernemersbelang moet de natuur wijken. Dat is de strekking van de acties, en die is onaanvaardbaar. De acties dienen geen enkel legitiem doel. Ongeacht de actievormen die de tractorboeren kiezen.

Toegeven aan de actievoerders, deze boeren hun zin geven, is de natuur verder blootstellen aan verwoesting. Een verwoesting die ons allemaal bedreigt want wij staan niet los van de natuur, we maken er deel van uit. Ik sta daarom lijnrecht tegenover deze actievoerders en hun doel. Hun verdienmodel is verwerpelijk. Hoe eerder dat wordt opgedoekt, hoe beter. De tractorboeren vechten dus voor een zaak waarvan ik mag hopen dat die zo snel mogelijk verloren wordt. Maar daarmee is niet alles er over gezegd.

Blokkades en demonstratierecht

De tractorboeren kiezen allerlei methoden. Opvallend is daarbij het blokkeren van wegen, met behulp van die tractoren. Dat is irritant, voor mensen die vertraging oplopen. Files zijn vervelend als je er in komt te staan, en ook als je wacht op mensen via vanwege de file vertraging oplopen. Ergernis over blokkades is logisch. Ergernis over ijzel is ook logisch, ergernis over werkzaamheden eveneens. Maar het betekent op zichzelf niet dat blokkades die tot files en ergernis leiden, dus niet moeten mogen. Ook niet als we het met het doel van de blokkades – aandacht vragen voor het recht op vervuiling – faliekant oneens zijn. Ook waar ik deze boerenactievoerders graag snel hun strijd zie verliezen. Of opgeven, nog beter.

Juist linkse mensen moeten voorzichtig zijn met het vooral veroordelen van blokkades wegens de overlast die ze veroorzaken. Niet omdat die overlast niet bestaat. Wel omdat serieus actievoeren wel vaker tot overlast leidt, overlast die een functie heeft: aandacht opeisen. Actievoeren is wel vaker disruptief. Ook XR-klimaatactivisten maken van wegblokkades gebruik. Ook dat leidt soms tot overlast. Ook dat leidt soms tot behoorlijke ergernis van mensen die er door (menen te) moeten. Dan zeggen we: jammer dan. Dan leggen we uit waarom we doen wat we doen. Dan zeggen we niet: o, sorry, u heeft gelijk, overlast mag niet.

In uitwerking – niet qua politieke inhoud! – zijn de tractorblokkades van deze boeren en de wegblokkades van XR dus vergelijkbaar. Ze ontwrichten de gang van zaken, om aandacht te vragen voor het doel van actievoerders. Het is in die doelen, niet in het actiemiddel zelf, dat het grote verschil ligt. Klimaatactivisten vechten voor het planetaire leven. Tractorboeren vechten voor het recht om dat planetaire leven slopen vanwege hun verdienmodel. Radicaal tegengestelde doelen. Het eerste doel verdient steun, ongeacht de actievorm. Het tweede doel verdient verwerping, ook ongeacht de actievorm.

De overheid behandelt wegblokkades zeer verschillend. De A12-blokkades van XR? Meteen is er politie, meteen verbiedt de burgemeester de demonstratie aldaar, ontbindt de actie of probeert die verplaatst te krijgen. Kort erna begint de ME actievoerders weg te slepen, en soms verschijnen waterkanonnen om, vaak al ingesloten demonstranten in afwachting van hun aanhouding nog even nat te spuiten (wat in februari nog een stuk minder grappig is dan in augustus). De tractorblokkades van agrarische ondernemers? Politie laat het begaan, OM maakt geen werk van aanhoudingen, burgemeester betoont begrip voor de actievoerders.(1) Soms kondigt de politie van te voren aan dat ze niet van plan is om tegen de tractoractievoerders op te treden enkel vanwege het rijden met tractoren op de snelweg.(2) Een schrijnend en opvallend contrast.

De tractoracties kunnen dus veelal ongestoord door het gezag plaatsvinden. Want ja, beboeten kan niet want de boeren hebben hun kentekens afgeplakt.(3) Een hilarische smoes natuurlijk, de politie mag in staat geacht worden om ducttape te verwijderen om kentekens te noteren, als ze daarvoor kiest. De politie, en het gezag dat de politie aanstuurt, kiest daar bewust niet voor. Politie en gezag zouden een soortgelijke keus kunnen maken bij klimaatblokkades. Ze zouden de actievoerders een middag op de weg kunnen laten zitten. Maar daar kiezen politie en gezag niet voor. Het is allemaal geen bestuurlijke overmacht. Het zijn bestuurlijke en politieke keuzes.

Klimaatactivisten op de weg krijgen de repressie voor hun kiezen, tractorboeren worden voornamelijk gefaciliteerd. Een zeer verschillende behandeling – voor een zeer vergelijkbare actie. Jazeker, het gezag hanteert hier twee maten. Het is juist om dat aan te klagen. Maar het is wel zaak dat we goed opletten hoe we dat doen, met welke stootrichting en met welk doel.

Hoe zit het met de wet? Ik zie linkse mensen met grote verontwaardiging roepen dat tractoren op de weg niet mag. Ik zag echter rechtse mensen bij klimaatblokkades echter hetzelfde zeggen. Beiden hebben hier een beperkt gelijk, binnen een groter ongelijk. Ja, wie met een tractor de snelweg op gaat, is in overtreding. Wie als voetganger op de rijbaan van een grote weg gaat lopen, is eveneens in overtreding. Het is niet exact dezelfde overtreding: de voetganger stelt vooral zichzelf aan groot risico bloot, de tractorbestuurder levert vooral gevaar voor anderen op. Maar juridisch is het vergelijkbaar. Daar zit het beperkte gelijk.

Waar zit dan het grotere ongelijk? In het erkende demonstratierecht zelf. Dat is voor mij overigens niet de hoogste norm overigens; ik ben anarchist, en daarmee geen gelovige in de legitimiteit van de legaliteit. Maar het is in dit soort discussies wel nuttig om te weten hoe dit zit, aangezien zovelen in hun redenering naar wet en regelgeving verwijzen als argument. Hoe zit het?

Dat demonstratierecht is gebaseerd op het erkende grondrecht van de vrijheid van meningsuiting. Dat recht – en daarmee het demonstratierecht als vorm van die meningsuiting – weegt juridisch heel zwaar. Zo zwaar dat volgens het Europese Hof van Justitie overheden allerlei wetsovertredingen horen te tolereren om aldus dat demonstratierecht de ruimte te geven en de uiting van de meningsvrijheid zo min mogelijk in te perken.

Het blokkeren van wegen – wat overtredingen inhoudt, of het nu door wandelaars of door tractorbestuurders wordt gedaan – houdt zulke overtredingen in. De overheid hoort dat echter te tolereren als die blokkades bedoeld zijn als demonstratie, zo zegt althans flink wat jurisprudentie (eerdere rechtelijke uitspraken). “Wegblokkades worden (…) internationaal als demonstratievorm erkend, tot aan het Hof voor de Rechten van de Mens(*) van de EU toe’ .(4) Terecht brengen XR-activisten, of hun advocaat, zulke dingen naar voren tegen officieren van justitie die de A12-blokkades in een kwaad daglicht proberen te stellen en van deelname en organisatie verdachte. Mensen streng bestraft wil zien.

Het is niet consistent als we nu de tractorboeren aanvallen vanwege soortgelijke overtredingen die op soortgelijke manier in de context van een demonstratie plaats vinden. De overtreding die agrarische actievoerders begaan door aan een tractorprotest deel te nemen, is op zichzelf geen goede reden om die tractorprotesten te veroordelen. De deelnemers er aan maken robuust gebruik van een recht dat ze hebben. Net als wij dat op onze manier vaak doen.

Kijk nog maar eens goed naar demonstraties sowieso, ook de hele keurige. Die zijn, zodra ze iets groter worden dan vijftig deelnemers, vrijwel ondenkbaar zonder kleine wetsovertredingen. Blijven wij met de Klimaatmars straks allemaal op het trottoir blijven lopen? Deden we dat tijdens de Rode Lijn-demonstraties? Welnee. We nemen de rijbaan, zo mogelijk alle beschikbare rijbanen. We lopen dus op stukken weg waar dat officieel niet mag. Gaat de politie handhaven? Welnee. Waarom niet? Teveel gedoe, jazeker, want wij zijn dan echt wel met meer. Maar ook: elke serieuze rechter zal erkennen dat de beperkte verkeersovertreding getolereerd dient te worden vanwege dat veel hogere goed: dat grondrecht waarop het demonstratierecht stoelt. Wie tegen XR-actievoerders brult: ‘zitten op de rijbaan, dat mag niet van de wet!’, snapt weinig van het demonstratierecht en van grondrechten sowieso. Maar wie nu tegen de tractorboeren roept, ‘met tractoren de snelweg op, dat mag niet van wet!’ geeft van soortgelijk onbegrip blijk.

Iets anders is dat sommige onderdelen van de tractoracties écht niet kunnen – niet omdat ze verboden zijn, maar omdat ze asociaal zijn, en erger. Hooibalen in brand steken terwijl alles er omheen kurkdroog is, dat doe je niet. Asbest uitstorten in de berm, dat doe je niet. Dat soort acties zijn inherent verkeerd. En ze latren zien hoe nietsontziend de groepering van actievoerende agrarische ondernemers te werk gaat.

De wet is niet onze norm

Er is nog een dieper probleem met veel van die linkse mensen die – op zichzelf terecht – het meten met twee maten hekelen dat het gezag hanteert tegen enerzijds klimaatactievoerders en anderzijds tractorboeren. Ze baseren zich precies op het terrein van de wettelijkheid dat zelf een probleem is, een obstakel voor serieus verzet. Willen we wel echt dat de wet consistent gehandhaafd wordt? Ook als dat betekent dat het harde optreden tegen XR-blokkades blijft maar tractorblokkades net zo stevig wordt aangepakt? Ook als dus de wegenverkeerswet consistent wordt gehandhaafd, en het demonstratierecht consistent wordt geschoffeerd, in plaats van inconsistent zoals nu?

Accepteren we als linkse strijders dat de wet het laatste woord heeft over welke actievormen we wel en niet ‘mogen’ hanteren? Gaan wij daar uiteindelijk niet zelf over, met ons eigen inzicht en ons eigen geweten? Zo ja, dan is het contraproductief om strikte wettelijkheid te eisen tegen de tractorboeren – want die toegepaste strikte wettelijkheid keert zich vroeg of laat voornamelijk tegen acties van linkse mensen zelf. En wie maakt die formele wettelijkheid? In wiens belang? Als onderdeel van welk systeem?

Ook als het inderdaad verboden zou zijn om met tractors de weg op te gaan, ook als dat verbod niet overruled kan worden vanwege grondrecht en demonstratierecht, dan nog is het strategisch onjuist om te eisen dat dit verbod tot elke prijs gehandhaafd wordt. We versterken daarmee immers een legaliteit waarmee we voornamelijk ook zelf gekneveld worden en en van onze rechten beroofd. We doen als actievoerders wat we nodig vinden, wat de wet ook precies zegt. Bij acties van onze tegenstanders alsmaar roepen ‘jullie overtreden de wet!’ kan feitelijk juist zijn, in de zin dat die wetsovertreding daadwerkelijk plaats vindt. Het is echter strategisch onverstandig, aangezien we ons maar al te vaak genoodzaakt zien dat zelf ook te doen. Dus kan de wet maar beter niet als norm door ons bekrachtigd worden. Eerder het tegendeel.

Het is goed om te weten hoe de wet werkt, zodat je er rekening mee kunt houden. Het is niet goed om de wet en het hele stelsel van legaliteit waar de wet deel van uitmaakt, als norm te hanteren waar anderen – maar dus ook wijzelf, want consistentie en geen twee maten – zich ten allen tijde aan te houden hebben. De wet maakt deel uit van de context waarin we actie voeren. De wet biedt echter daarvoor niet het normatieve kader. Oftewel: de wet bepaalt niet wat acceptabel is en wat niet.

Als we dus de twee maten die de overheid hanteert aanklagen – repressie tegen klimaatactivisten, faciliteren en tolerantie bij tractorboeren – laten we dat dan zorgvuldig doen. De klacht is terecht. Maar het meten met twee maten heeft een reden die niets met de wet zelf te maken heeft. De twee maten wortelen in een enkel tamelijk consistent werkend systeem.

Klimaatstrijders willen iets dat de orde niet bevalt: beperkingen van winstgevende investeringsvormen en van de subsidiestromen die zulke verwoestende investeringswijzen – fossiele industrie, agrobusiness – ondersteunen. Klimaatstrijders staan daarmee tegenover pijlers van het systeem dat door wet, orde, justitie en politie juist ondersteund wordt. De klimaatstrijd is inherent systeemkritisch, ook als dat maar in hele bedekte en indirecte mate tot uiting komt.

Tractorboeren daarentegen verdedigen hun aandeel van dat systeem: een specifiek kapitalistisch verdienmodel. Kapitalistische verdienmodellen, daar is het hele staatsapparaat op berekend, ja zelfs ingericht. De tractoracties, hoe heftig ze er ook uit zien, zijn niet systeemkritisch. Ze zijn systeemconform. Vandaar ook dat burgemeesters, politiechefs en officieren van justitie – de hoeders van het systeemconformisme – zo ‘begripvol’. Ze staan feitelijk aan dezelfde kant als de actievoerende boeren, er is hooguit wat tactische frictie. Maar de knokploeg van de eigenaars zal zich niet snel tegen eigenaars keren. Ook niet als die knokploeg van wettelijke status is voorzien en uit belastinggeld wordt betaald.

Er is dus reden voor dat (wat er uit ziet als) meten met twee maten. Achter de twee maten ligt die ene hogere maatstaf: aan welke kant staan de actievoerders, aan de kant van het systeem, zoals die boeren? Dan faciliteert het gezag. Of er tegenover, zoals de klimaatactivisten? Dan zet het gezag haar repressie in als de actie ook maar een beetje disruptief wordt, en vaak al eerder. Het is, achter de ogenschijnlijke inconsistentie, eigenlijk heel consistent. Onze aanval dient dan ook gericht zijn op het gezag als zodanig, en op het systeem erachter. Verbazing over inconsistentie getuigt van gebrek aan inzicht in de consistentie achter de inconsistenties. Dat geeft op zich niet, dan leggen minder verbaasde mensen het eventjes uit. Maar het is wel zaak dat we voorbij die primaire verbazing heen komen.

Ook na dat ongeluk: geen ‘linkse’ law and order, alsjeblieft

Ten slotte: het ongeluk van vrijdagochtend 14 augustus 2026, dat twee mensenlevens kostte.(4) Dat vond plaats in een file, en die file werd veroorzaakt door tractorboeren onderweg naar hun acte in Den Bosch. Het is heel tragisch, intens verdrietig. Maar het is niet redelijk om de dood van deze twee mensen op het conto van die tractorboeren te schrijven. Blokkades leiden wel vaker tot files elders, en files zijn verkeersriskante situaties. Dat is akelig, maar dat maakt blokkeerders nog niet tot indirecte moordenaars.

Als de file veroorzaakt zou zijn door een XR-actie – bij de Afsluitdijk bijvoorbeeld – zouden we dan net zo reageren als in de staart van zo’n file een soortgelijk dodelijk verkeersongeluk plaats vond? Is dit niet precies het soort logica die een officier van justitie maar wat graag hanteert als het Openbaar Ministerie wil rechtvaardigen dat klimaatactivisten stevig worden bestraft? ‘Zulke blokkades zijn levensgevaarlijk!’ roept zo’n magistraat dan. Gaan we ze gelijk geven, omdat er nu een ongeluk is veroorzaakt, niet eens door de blokkade maar door een file verderop?

Terug naar het begin. Er zijn gegronde redenen om de tractorblokkades af te wijzen. Inhoudelijke redenen. Het recht op vervuiling-wegens-verdienmodel is geen verdediging waard. Succes voor de boeren betekent mer natuurverwoesting, meer vervuiling en een opsteker voor hele rechtse actievoerders, voor de agrobusiness daar achter en voor hun fascistische bondgenoten. Weg met dat hele zootje.

Maar het feit op zichzelf dat tractorboeren blokkades houden en daarmee disruptie veroorzaken is voor de afwijzing van deze acties op zichzelf geen valide argument. En het hameren op de wetsovertredingen die zulke tractorboeren bij hun acties begaan of zouden begaan, is al helemaal een verkeerde aanpak. Inhoud, graag, en van daaruit kritiek en afwijzing. Maar geen linkse versie van law and order politiek – een law and order politiek die ons allemaal in gevaar brengt.

Noten:

(*) en niet “van Justitie”, zoals er eerst stond. Verbeterd, met dank aan alerte lezer die me er op wees (noot en wijziging toegevoegd 14 augustus 2026, 16.45 uur).

(1) Nou ja, of de locoburgemeester, zoals in Beneden-Lewuwen. Zie Jip Trommelen- te Pas, ‘Boeren met trekkers blokkeren wegen, gemeente toont begrip: “Gevoel dant hen de nek wordt omgedraaid”’, https://www.gelderlander.nl/west-maas-en-waal/boeren-met-trekkers-blokkeren-wegen-gemeente-toont-begrip-gevoel-dat-hen-de-nek-wordt-omgedraaid~a94bece7/

(2) ‘Politie gaat tractors op snelweg niet tegenhouden, wel als ze weg blokkeren’, Omroep Brabant, 13 augustus 2026, https://www.omroepbrabant.nl/nieuws/6022854/politie-gaat-tractors-op-snelweg-niet-tegenhouden-wel-als-ze-weg-blokkeren

(3) Femke de Wit, ‘Politie kan door afgeplakte kentekens geen boetes geven voor blokkade op A35’, Nu.nl, 3 augustus 2026, https://www.nu.nl/binnenland/6405219/politie-kan-door-afgeplakte-kentekens-geen-boetes-geven-voor-blokkade-op-a35.html

(4) Willem Jebbink & Jaantje Kramer, ‘Opinie: het betogingsrecht is geen gunst, maar een mensenrecht´, Volkskrant, 5 september 2023, https://www.volkskrant.nl/columns-opinie/opinie-het-betogingsrecht-is-geen-gunst-maar-een-mensenrecht~b93b1009/

(5) ‘Twee doden en zes gewonden aan staart van file met tractoren op weg naar boerenprotest´, NOS, 14 augustus 2026, https://nos.nl/artikel/2626800-twee-doden-en-zes-gewonden-aan-staart-van-file-met-tractoren-op-weg-naar-boerenprotest

Peter Storm