Iran: vrijheidsstrijd onder schot

dinsdag 6 januari 2026

Ja, er is ook goed nieuws te melden. Goed nieuws komt er uit Iran. Daar zijn zeer boze menigten aan het proberen om zich te ontdoen van het gehate, repressieve bewind van ayatollah Khamenei en trawanten, van de “Revolutionaire” Gardisten en hun business empire, en aanpalende corrupte staatsfunctionarissen. Wat er voor in de plaats komt, mocht het lukken het bewind te verdrijven? En of het sowieso gaat lukken? Onzeker. Maar alleen al de moed en furie van de demonstranten tegenover moorddadige veiligheidstroepen in diverse Iraanse steden is bemoedigend.

De huidige opstand begon een dag of tien terug. Op 29 december 2025 meldde de NOS: ‘Honderden in Iran de straat op tegen torenhoge inflatie’(1) Het ging om ‘winkeliers en kooplui’die ´hun winkels en gesloten’ hadden, en het vond plaats in ‘meerdere steden. De dag ervoor waren mensen al aan het demonstreren gegaan. Studenten kwamen ook in actie. Het bewind gaf haar gebruikelijke antwoord: repressie. ‘De politie heeft op sommige plekken traangas ingezet.’ Intussen vond de directeur van de Iraanse Centrale Bank het beter om ontslag te nemen.

De dagen erop ging het zo verder, met zich snel wijd en zijn verspreidende protesten, met scherpe, al snel dodelijke onderdrukking – maar ook met pogingen om rust te brengen door beperkte toegevingen te doen. President Pezeshkian erkende dat mensen met de enorm snelle prijsstijgingen, gegronde reden hebben voor ontevredenheid. Maar hij beklaagde zich ook in het parlement: ‘ZE zeggen dat ik te veel belasting verg, en ze zeggen dat je de moet lonen verhogen’, als dus de getergde staatshoofd. ‘Vertel me, iemand, haal ik het geld vandaan?’ (2) Ja, heel verdrietig natuurlijk, zo’n straatarme president. Vast ook met een salaris dat niet boven bijstandsniveau uit stijgt. De Revolutionaire (?) Garde, en hun corrupte sancties ontduikende netwerk aanpakken zal er wel niet in zitten. Nog meer te doen dus voor de demonstranten.

Die sancties – ingesteld door vooral de VS, als antwoord op het Iraanse kernenergieprogramma waar van die VS en Israël beweert dat het bedoeld in om kernwapens te ontwikkelen – zijn overigens een echt probleem, een verwerpelijke oorlogsdaad van Westerse staten tegen de Iraanse bevolking. Die bevolking wordt van twee kanten onder schot gehouden: door Westerse staten, waarvan er twee – Israël en de VS – vorig jaar zelfs ene daadwerkelijke oorlog tegen Iran hebben gevoerd; maar vooral ook door het bewind zelf dat zich als schrikbewind manifesteert zodra mensen te veel uit de theocratische, autoritaire, patriarchale en kapitalistische pas beginnen te lopen. Zoals nu dus. En het is het bewind dat daadwerkelijk aan het schieten is nu.

En het regime heeft alle reden om zich zorgen te maken, want de kracht en omvang van het verzet is al aanzienlijk. Op 31 december noemde de Guardian de demonstraties al ‘de grootste protesten sinds 2022’. In dat jaar begon ene maandenlange opstand nadat Mahsa Amini, een jonge vrouw wegens het niet volgens de voorschriften dragen van haar hoofddoek opgepakt werd en dat niet overleefde. ‘Vrouwen, vrijheid, leven!’ was toen de leus, en die weerklinkt nu ook. Nu richt de woede zich vooral tegen de hoge prijzen en de armoede. De inflatie bedraagt iets van 48,6 procent, de ecomomie groeit nauwelijks, mensen kunnen hun eerste levensbehoeften simpelweg niet of nauwelijks betalen. Mensen roepen ook ‘Dood aan de dictator’, waar ongetwijfeld Khamenei mee bedoeld wordt.(3)

Minder gelukkig is een andere leus die ook klonk: ‘lang leve de koning’.(4) Dat slaat op Reza Palavi, zoon van de sjah, van het autoritaire staatshoofd dus dat in 1979 met een grote revolutie is verdreven. Door die revolutie te gebruiken als springplank naar de macht om die revolutie vervolgens gestaag te wurgen,m is het huidige bewind van de Iraanse Islamitische Republiek tot stand gekomen. Dat demonstranten dat bewind graag zien vallen: groot gelijk! Maar om het huidige schrikbewind te willen vervangen door een reïncarnatie van het vorige schikbewind, getuigt niet van een zeer bevrijdende verbeeldingskracht.

Het is trouwens aannemelijk dat dit soort rechtse geluiden die in de opstand weerklinken, de invloed van Westerse imnlichtingendiensten – CIA, Mossad – weerspiegelen. En er zijn helaas Iraanse oppositielui die zich zulke steun laten aanleunen of erger. Zulke rechtse geluiden domineren echter niet, en het zou onsolidaire onzin zijn om de hele huidige protestbeweging in Iran af te doen als westerse manipulatie. Het is in de alereerste plaats een volsl;agen gerechtvaardige uiting van woede tegen een bewind dat nog maar weinig meer dan onderdrukking en armoede weet te bieden. Nou ja, en eventueel een gesprek met demonstranten, dat heeft de regering wel aangeboden.

Op 1 januari 2026 was er sprake van doden: slachtoffers van de repressie, maar volgens Faars, persbureau van het bewind, was ook iemand van de veiligheidstroepen omgekomen. Teken van de felheid van de strijd: ‘Volgens Fars zouden drie demonstranten zijn omgekomen bij een aanval op het politiebureau in de westelijke provincie Lorestan. Zeventien anderen zouden gewond zijn geraakt.’(5) De dagen die volgden waren dagen van aanhoudend felle strijd en een oplopend aantal doden vanwege de snoeiharde repressie. Concessies zijn er ook. Maar heel veel stellen die niet voor, en erg kalmerend werken ze ook niet. Nogal wat mensen zijn dat stadium wel een beetje gep[asseerd. Die laten zich kennelijk niet meer kalmeren door wat geboden wordt – een iets lagere prijsstijging of door een loonsverhoging die nb iets minder bij de prijsstijging achterblijft(6).

Op 2 januari berichtte Aljazeera al een dodental van 7, plus 44 arrestaties.(7). Op 4 januari schreef de NOS: ‘in een week tijd zijn 16 doden gevallen bij de protesten in Iran, melden twee mensenrechtenorganisaties in het land’.(8) Op 5 januari kopte die NOS: ‘ “Al 34 doden en 1200 arrestaties bij protesten in Iran”’. De cijfers komen van HRANA, een mensenrechtengroepering.(9) Human Rights Watch heeft het volgens Nu.nl over ‘zeker 27 demonstranten’.(10) Zes mensen kwamen om toen veiligheidstroepen een ziekenhuis binnenvielen, ‘om gewonde demonstranten aan te houden’. Een ziekenhuis.

Ayatollah Khamenei was eerder al aan het dreigen gegaan – en de Amerikaanse president Trump ook. Khamenei waarschuwde de demonstranten dat ze ‘op hun plek zouden worden gezet’; Trump waarschuwde het bewind met ingrijpen als het vreedzame demonstranten zou doden.(11). Dat dreigen vanuit het bewind is redelijk voorspelbaar. En het ziet er niet naar uit dat demonstranten zich erg bang laten maken door zoiets. De protestacties zijn intussen ook zeer wijdverspreid en ‘hebben zich uitgebreid naar meer dan 100 steden en plaatsen, waaronder veel kleinere plaatsen’(12). Het laat iets van de kracht van de opstand zien.

Dat dreigen van Trump is trouwens wel echt gevaarlijk. Door zich op te werpen als bondgenoot van de demonstranten maakt Trump het Khamenei alleen maar makkelijker om die demonstranten weg te zetten als agenten van de VS, en des te harder de protesten neer te slaan. Dat dreigen van Trump is om nog een reden griezelig: je kunt niet uitsluiten dat hij de repressie van Iran als voorwendsel gebruikt om nog een oorlog met dat land te beginnen ook, en na Maduro ook Khamenei uit het zadel te lichten. Zoiets is agressie, en wordt maar al te makkelijk een bloedige oorlog die Iran dood en verderf en een nieuw schrikbewind dreigt te brengen. Alsof het niet aan demonstranten in Iran zelf is om van het huidige schrikbewind af zouden kunnen komen – zonder er een nieuwe verschrikking voor in de plaats te stellen.

Nee, van Trump moet de vrijheidsstrijd in Iran het beslist niet hebben. Hun eigen moed en solidariteit is het sterkste wapen. Vrijheidslievende en solidaire mensen hebben hier een rol te spelen: actief onze steun betuigen aan de demonstranten, protesteren tegen de repressie – en tegen Westerse interventie in Iran waarmee niet de vrijheid in Iran maar vooral de macht en belangen van dat Westen wordt gediend.

Noten:

(1) ‘Honderden de straat op iin Iran tegen torenhoge inflatie’, NOS, 29 december 2025, https://nos.nl/artikel/2596393-honderden-de-straat-op-in-iran-tegen-torenhoge-inflatie

(2) ‘Protests, strikes after Iran’s situation rapidly deteriorates’, Aljazeera, 29 december 2025, https://www.aljazeera.com/news/2025/12/29/protests-strikes-after-irans-economic-situation-rapidly-deteriorates

(3) Deepa Parent &William Christou, ‘“ We want the mullahs gone“: economic crisis sparks biggest protests in Iran since 2022´, The Guardian, 31 december 2025, https://www.theguardian.com/world/2025/dec/31/we-want-the-mullahs-gone-economic-crisis-sparks-biggest-protests-in-iran-since-2022

(4) ‘Iraanse protesten tegen inflatie breiden zich uit, regering wil in gesprek’, Nu.nl, 30 december 2025, https://www.nu.nl/buitenland/6381150/iraanse-protesten-tegen-inflatie-breiden-zich-uit-regering-wil-in-gesprek.html

(5) ‘Meerdere doden gemeld bij protesten tegen torenhoge inflatie in Iran´, Nu.nl, 1 januari 2026, https://www.nu.nl/buitenland/6381292/meerdere-doden-gemeld-bij-protesten-tegen-torenhoge-inflatie-in-iran.html

(6) Patrick Wintour, ‘Iran to try risky economic concessions as it attempts to quell protesters’ anger’, The Guardian, 6 januari 2026, https://www.theguardian.com/world/2026/jan/05/iran-try-risky-economic-changes-quell-protesters-anger

(7) Simon Speakman Cordall, ‘Five things you need to know about protests in Iran’, Alzazeera, 2 januari 2026, https://www.aljazeera.com/news/2026/1/2/five-things-you-need-to-know-about-protests-in-iran-2

(8)’Onrust in Iran houdt al een week aan: “zeker 16 doden”’, NOS, 4 januari 2026, https://nos.nl/artikel/2596980-onrust-in-iran-houdt-al-een-week-aan-zeker-zestien-doden

(9) ‘“Inmiddels 35 doden en 1200 arrestaties bij protesten in Iran” ‘, NOS, 6 januari 2026, https://nos.nl/artikel/2597126-inmiddels-35-doden-en-1200-arrestaties-bij-protesten-in-iran

(10) ‘Minstens 27 betogers gedood in Iran bij dagenlange protesten tegen regering’, Nu.nl, 6 januari 2026, https://www.nu.nl/buitenland/6381766/minstens-27-betogers-gedood-in-iran-bij-dagenlange-protesten-tegen-regering.html

(11) John Gambrell, AP, ‘Iran’ s leader says rioters “must be put in their place” as protest death toll rises to 10’, PBS News, 3 januari 2026, https://www.pbs.org/newshour/world/irans-leader-says-rioters-must-be-put-in-their-place-as-protest-death-toll-rises-to-at-least-10

(12) Patrick Wintour, ‘Iran to try risky economic concessions as it attempts to quell protesters’ anger’, The Guardian, 6 januari 2026, https://www.theguardian.com/world/2026/jan/05/iran-try-risky-economic-changes-quell-protesters-anger

Peter Storm