De schoolklassenstrijd in Frankrijk

zondag 4 oktober 2026

Frankrijk, september/oktober 2026. Een opstand van scholieren en inmiddels ook studenten. Een staking in het onderwijs. Nieuwe acties op komst. Redenen voor de acties: verwaarloosde schoolgebouwen, overvolle klassen, te weinig docenten. Hoog tijd om eens beter te kijken.

Op 28 september maakte Nu.nl melding van heftige scholierenprotesten in Frankrijk. Maar toen was het al eventjes bezig: ‘Sinds vorige week blokkeren scholieren in de regio Parijs de ingang van hun middelbare scholen. Maandag breidden de protesten zich uit naar andere regio’s.’ Toen al sprak de berichtgeving van ‘geweld’ waarover de premier zich beklaagde. Toen al waren er enkele tientallen gewonden, maar vooral ook al 164 mensen gearresteerd.(1) Op dat geweld kom ik terug.

Al snel volgde er meer. Op 29 september staakten diverse groepen ambtenaren tegen bezuinigingen, waaronder brandweerlieden, ook docenten namen deel. Acties op scholen gingen door. Fors politiegeweld, indrukwekkende solidariteit daar tegenover. ‘In één lyceum in de voorsteden van Parijs vormden docenten een linie rondom protesterende leerlingen in een poging ze tegen politie te beschermen.’ Confrontaties waarbij boze jongeren van alles naar agenten gooiden, en politie de jeugdige actievoerders met traangas bestookten. Ja, ook bushokjes gingen de vernieling in. En reclameborden, zeer welverdiend ook. Demonstranten gebruikten vuilnisbakken om de weg te versperren. Berichtgeving op Aljazeera noemt Nantes, Lyon, Bordeaux, Parijs, Lille en Marseille als plekken waar actie was. Het aantal arrestanten bedroeg inmiddels 440. (2)

Twee dagen erna, op 1 oktober, bleken de acties flink te zijn gegroeid. ‘Rond 900 demonstraties, blokkades en verwante incidenten waren gaande rond middelbare scholen, zei de politie, met meer dan 160 gesloten als gevolg’, zo berichtte de Guardian.(3) De politie zegt wel meer, maar dit geeft toch een indruk. De acties hadden zich intussen naar universiteiten uitgebreid: ‘Ook was de toegang tot ongeveer 30 universiteitscampussen geblokkeerd, waaronder in Parijs en Marseille.’ Wat ook groeide: het aantal gewonden, zowel scholieren als docenten en agenten. Boven de 300 waren het er. Het aantal gearresteerde mensen was intussen omhooggevlogen: iets onder de 3000 scholieren aan de lycea waren volgens het ministerie van binnenlandse zaken opgepakt, kids van 15 tot en met 18 jaar. Het gezag sprak inmiddels van ‘stedelijk geweld’, en heeft het natuurlijk al onaanvaardbaar genmoemd. Het criminaliseren van protest: altijd al een favoriete strategie van politici als een opstand ze te heftig wordt.

Dat het ministerie van binnenlandse zaken zelf zich genoodzaakt zagen om ‘een intern politieonderzoek te laten doen naar ‘beschuldigingen van excessief geweld en wreedheid van agenten tegen drie leerlingen’ laat al iets zien over de aard van het geweld, en de bron: repressie van staatswege.(4) Waar het gaat om hardhandigheid van actievoerders betreffen meldingen veelal zaken als een vuurtje in een prullenbak hier, een gesloopt bushokje daar, wat vernielingen her en der – en vuurwerk tegen precies die repressieve, gewelddadige politie die wel meer verdient dan alleen wat rotjes tegen hun beschermende pakken en schilden en helmen.

Het waren intussen dus niet alleen meer scholieren die in actie waren, en ook niet alleen ambtenaren die een dagje staakten. Studenten van de universiteiten waren in beweging, en niet alleen in de twee al genoemde locaties. ‘Op campussen in Parijs, Lyon, Lille, Rennes, Montpellier en Straatsburg werd geprotesteerd’, aldus de NOS op 1 oktober. Dat gebeurde volgens studentenbonden ‘uit solidariteit’ maar ook vanwege zaken die studenten rechtstreeks aangaan. ‘Ze protesteren bijvoorbeeld ook tegen een gebrek aan middelen voor universiteiten en tegen het feit dat niet alle aangemelde studenten worden toegelaten tot de opleiding van hun keuze’. Intussen raasden protesten van scholieren rond middelbare scholen door. (5)

En de acties staken de grens over! Ook op 1 oktober had Nu.nl dit te melden: ‘Ook in Luik zijn scholieren donderdag gaan demonstreren. Meerdere scholen in en rond de stad zijn geblokkeerd, schrijft de Belgische krant Le Soir. Op beelden is te zien hoe brandjes worden gesticht en volgens de politie wordt met fruit en vuurwerk gegooid.’(6) Hier geldt vermoedelijk het wijze woord: zien actievoeren doet actievoeren. Maar hier geldt waarschijnlijk ook: soortgelijke ellende roept soortgelijke woede op, en soortgelijk protest. Scholen die zo ongeveer instorten vanwege verwaarlozing zijn geen speciaal Frans verschijnsel.

Het ziet er bepaald niet naar uit dat deze opstand een snel aflopende zaak is. De woede is enorm, en zeer gegrond. De repressie zal mensen eerder bozer dan meteen bang maken. En veel mensen zullen zich herkennen wat de boze jeugd beweegt. Waar scholieren klagen over vervallen scholen, studenten over verwaarloosde universiteiten, daar zien patiënten afbrokkelende ziekenhuizen en ouders hun in elkaar geslagen kinderen. Dit is het soort opstand dat, eenmaal op gang gekomen, uit kan groeien tot iets veel groters. Dat valt toe te juichen, en meer dan dat.

Er staat sowieso een volgende actiedag aangekondigd voor dinsdag 6 oktober.(7) Eerst was er nog een gesprek op het ministerie van onderwijs, maar daar kwam niet heel veel uit. ‘Vertegenwoordigers van studentenorganisaties en onderwijsvakbonden zeiden na het gesprek teleurgesteld te zijn’. Veel verder dan een aangekondigd ‘actieplan’ waarin lerarentekort ‘prioriteit krijgt´, en de bereidheid om verder te praten, kwam minister van onderwijs Geffray kennelijk niet. Door met de strijd dus! Voor de zekerheid gooit het gezag morgen, maandag 5 oktober, ettelijke honderden scholen geheel of gedeeltelijk dicht, net als vrijdag 2 oktober trouwens. ‘Het Franse ministerie van Onderwijs zegt dat de veiligheid van een deel van de scholen niet kan worden gegarandeerd´, aldus Nu.nl.(8)

Als de Franse regering de veiligheid wil garanderen, niet enkel van gebouwen maar vooral van de jonge mensen die er lessen in moeten volgen, dan kan ze beter beginnen met de oproerpolitie eens van straat te halen. En als het gezag denkt dat scholieren die niet naar hun school kunnen, elkaar niet weten te vinden om actie te gaan voeren, dan zou vergist ze zich natuurlijk zeer sterk. Die kids hebben mobieltjes, en vaak ook fatbikes. Geen mobiele eenheid is adequaat tegen de jeugdige mobiliteit als die eenmaal goed op stoom is gekomen.

Wat maakt die protesterende scholieren in Frankrijk zo verschrikkelijk boos? De Guardian op 2 oktober (9) noemt grieven van scholieren zoals Sofia, een actievoerster in Parijs, die weergeeft: ‘een gebrek aan overheidsinvesteringen in het onderwijs, overvolle klassen van tot aan de 40 kinderen in vervallen gebouwen, armzalige betaling van docenten, afwezigheid van personeel en een ongelijk systeem waarin sociale afkomst succes bepaalt.’ Het artikel gaat verder: ‘Andere redenen voor het protest omvatten het ondoorzichtige en moeilijke online aanmeldingssysteem evenals de ondraaglijke temperaturen in klaslokalen tijdens de hittegolven in mei en juni.’ Ja, het gaat hier dus ook om klimaatprotest. Die hittegolven zijn er immers niet zomaar.

Verderop in het artikel: ‘Veel protesterende scholieren hebben de staat ervan beschuldigd dat ze haar handen van het onderwijs af haalt en beschrijven omstandigheden in de klaslokalen met plafonds die tijdens de les gedeeltelijk naar beneden komen, lekkages, kakkerlakken en gebouwen die reparatie nodig hebben. Anderen spraken van excessief lange schooldagen en een tekort aan personeel.’

Het kost weinig moeite om veel meer van zulke beschrijvingen te vinden. Ik vind het kerngezond dat scholieren het vertikken om onder zulk soort omstandigheden zich doordeweeks dagelijks te laten opsluiten om iets dat ‘onderwijs’ heet, te ‘genieten’. De protesten inclusief de grote woede waarmee die worden gehouden, zijn geheel en al terecht. Ik wens ze alle soorten van succes – en ik ben heel benieuwd op welke school in Nederland iets soortgelijks morgen of overmorgen los gaat.

Natuurlijk er is veel meer te vertellen. Dat komt – als andere onderwerpen van minstens zo grote urgentie de aandacht niet teveel opslokken. Er zijn intussen immers ook de voort durende woonprotesten in Spanje…

Noten:

(1) Dunja Boers, ‘164 arrestaties en 27 gewonden bij protesten op middelbare scholen in Frankrijk’, 2nu.nl, 28 september 2026, https://www.nu.nl/buitenland/6411305/164-arrestaties-en-27-gewonden-bij-protesten-op-middelbare-scholen-in-frankrijk.html

(2) ‘Photos: French students protest, public workers strike before budget cuts’, Aljazeera, 29 september 2026, https://www.aljazeera.com/gallery/2026/9/29/photos-french-studentspublic-workers-protest-macrons-planned-budget-cuts

(3) Jon Henley, ‘France school protests escalate into “urban violence” as PM calls cabinet meeting’, The Guardian, 1 oktober 2026, https://www.theguardian.com/world/2026/oct/01/france-school-protests-escalate-pm-crisis-cabinet-meeting

(4) Jon Henley, ‘France school protests escalate into “urban violence” as PM calls cabinet meeting’, The Guardian, 1 oktober 2026, https://www.theguardian.com/world/2026/oct/01/france-school-protests-escalate-pm-crisis-cabinet-meeting

(5) ‘Studenten sluiten zich aan bij Franse scholierenprotesten, meer acties aangekondigd’, NOS, 1 oktober 2026, https://nos.nl/artikel/2633261-studenten-sluiten-zich-aan-bij-franse-scholierenprotesten-meer-acties-aangekondigd

(6) ‘Massale Franse scholierenprotesten worden steeds groter, ook acties in België´, Nu.nl, 1 oktober 2026, https://www.nu.nl/buitenland/6411625/massale-franse-scholierenprotesten-worden-steeds-groter-ook-acties-in-belgie.html

(7) ‘Franse scholieren- en studentenorganisaties roepen op tot nieuwe protesten dinsdag’, nos, 2 oktober 2026, https://nos.nl/artikel/2633464-franse-scholieren-en-studentenorganisaties-roepen-op-tot-nieuwe-protesten-dinsdag

(8) ‘Honderden scholen in Frankrijk maandag dicht uit angst voor geweld’, Nu.nl, 4 oktober 2026, https://www.nu.nl/buitenland/6411951/honderden-scholen-in-frankrijk-maandag-dicht-uit-angst-voor-geweld.html

(9) Angelique Chrisafis, ‘Fires, fury and hundreds of arrests as France gripped by student protests´, The Guardian, 2 oktober 2026, https://www.theguardian.com/world/2026/oct/02/student-protests-shut-schools-across-france

Peter Storm