Moerdijk tegenover de groeidwang

Geplaatst op door

woensdag 12 november 2025

Het zal je maar gebeuren. Je gaat naar een voorlichtingsavond over een gemeentelijk bestemmingsplan in verband met geplande industrievestiging. Je zit daar belangstellend en betrokken te wezen, met je gemeentelijke koffie en je koekje. En daar komt de burgemeester doodleuk vertellen dat het dorp waarin je woont, opgeheven wordt. Opgedoekt, afgebroken, weg.

Zoiets overkwam maandagavond november 2025 de aanwezigen op een ‘reguliere informatiebijeenkomst’, althans, dat dachten ze. Burgemeester Moerkerke kwam daar vertellen dat er voor het dorp Moerdijk geen plaats meer was.(1) Het dorp moet weg, want de ruimte is nodig voor industrie-uitbreiding, stroomkabels voor de elektriciteitsvoorziening en dergelijke. Dat is al jaren gaande, Moerdijk raakt al steeds meer ingesloten. Desondanks kwam de aankondiging van afgelopen maandag voor mensen als een grote schok.

En schokkend is het ook. Moerdijk telt 1130 inwoners. Veel van de mensen wonen er al meerdere generaties. Het is niet zomaar een samenraapsel van mensen, het is een gemeenschap. Nu.nl laat een zekere Kees aan het woord, 64 jaar. ‘Het is een fijne plek om te wonen, rustig en met veel sociale controle. Vele dorpsbewoners zijn echt aan deze plek gehecht.’ Die mensen verplaats je niet zomaar zonder sociale ontwrichting en groot leed te weeg te brengen. De gemeente zegt weliswaar dat mensen gecompenseerd gaan worden: 95 procent van de taxatiewaarde, plus vergoeding van verhuiskosten, dat soort dingen. Prachtig, maar het maakt de ontwrichting van de onvrijwillige verhuizing niet ongedaan. En wat gaat er bijvoorbeeld gebeuren met de graven van mensen? ‘Het is grafschennis als de graven van al die mensen worden geruimd’.(2)

De burgemeester vindt het overduidelijk ook niet leuk. Maar hij wil een beetje grip op de gang van zaken: ‘met dit plan willen we zelf de regie nemen over de opheffing van het dorp. Dat is beter dan dat het door de Staat of de provincie wordt opgelegd’. Ja maar, ja maar! Dat gaat er dus van uit dat het besluit onvermijdelijk en onontkoombaar is. En precies dat hoeven mensen niet zomaar te accepteren. Het formele besluit is er nog niet. ‘Morgen wordt het onderwerp besproken in de gemeenteraad en dan volgt op 19 november een beslissing van de raad’, aldus de NOS op 12 november. ‘Op 1 december volgt dan een definitief besluit in samenspraak met de provincie en het Rijk’.(3) En ook nadat het besluit er ligt, moet het ook nog worden uitgevoerd. Wart als mensen nu eens weerstand bieden en de uitvoering van het besluit proberen te dwarsbomen? Er zijn mensen voor minder aan het barricaderen geslagen dan voor hun eigen woning, hun eigen gemeenschap.

Het zal niet makkelijk worden. De opheffing van het dorp is immers lang voorbereid, en dreigt plaats te vinden om machtige ondernemersbelangen ruim baan te geven. Die industrie bij Moerdijk groeit al tijdenlang. ‘Iedere keer kwam er weer een stukje industrieterrein bij. En iedere keer werd gehoopt dat de inwoners niet in opstand zouden komen’, aldus Ed Nijpels, die aan het hoofd van een commissie heeft gestaan die over de gang van zaken rond Moerdijk heeft geadviseerd. Nijpels sprak zelfs van een ‘salamitactiek’ waarmee uitbreidingen steeds worden doorgeduwd.(4) Inderdaad: steeds een klein beetje van de worst afsnijden, tot er vrijwel niets meer over is. Daar komt het op neer. En nu is het dieptepunt van de operatie in zicht. Nee, het tegenhouden van de opheffing van Moerdijk gaat geen makkie worden. Maar wie niet waagt, die niet wint.

De argumenten voor al die uitbreiding lijken zwaarwegend. Industrie die ruimte nodig heeft, stroomvoorziening waarvoor hetzelfde geldt. Al die kabels en fabrieken moeten toch ergens komen? En als Moerdijk er totaal door wordt overwoekerd, is het daar dan nog wel leefbaar? Zijn mensen dan niet beter af als ze verhuizen? Deze logica geldt – zolang we de noodzaak van al die industrie niet ter discussie durven te stellen. Ik stel echter voor dat we dit wel doen: de noodzaak van al die industrie ter discussie stellen. Niet zomaar akkoord gaan met willekeurig welk industrieel uitbreidingsplan onder het motto dat de vooruitgang en de groei nu eenmaal zijn prijs kent.

Dit soort logica lijkt immers alleen overtuigend zolang je er van uit blijft gaan dat industriële groei in principe nodig en goed is. Als je wilt industrialiseren, zul je fabrieken ergens neer moeten poten, doorgaans toch op plekken waar hetzij mensen wonen of werkzaam zijn, hetzij natuurgebied ligt, met biodiversiteit en landschappelijke waarde. Industrialisatie en uitbreiding van stroomvoorziening richt altijd schade aan. Was er trouwens ook niet zoiets als een wooncrisis? Is het dan niet een beetje onverantwoord om een heel dorp te doen verdwijnen en daarmee nog meer behoefte aan woonruimte te creëren?

Moerdijk komt er niet door te zeggen ‘doe die uitbreiding maar ergens anders’, want ergens anders zitten mensen er ook niet op te wachten, en ergens anders broeden ook vogels en groeien bloemen. Dat betekent dus dat de uitbreidingsplannen zelf – waar dan ook! – ter discussie horen te staan. De vanzelfsprekendheid van weer meer bedrijven, weer meer fabrieken en weer meer stroomstations en kabelvoorzieningen – waar dan ook! – mag dus op de helling. Economische groei is niet per definitie iets goeds. Waar industriële groei de leefbaarheid van een gemeenschap bedreigt en een argument wordt voor sloop en onvrijwillige verhuizing, daar is die groei iets slechts. Een van de grote bedrijven pal naast het bedreigde dorp is trouwens een grote raffinaderij van Shell.(5) Ik zou zeggen: hou Moerdijk overeind en sluit die bron van CO2 en ontwrichting, in plaats van andersom.

‘Maar de werkgelegenheid dan?’ Dat is veelal het argument als je pleit om bedrijven niet te vestigen of zelfs te sluiten. Ik ben niet heel erg onder de indruk. Ik hoor vandaag de dag meer over krapte op de arbeidsmarkt, over personeelstekorten in allerlei sectoren. Nog meer banen voor een toch al overwerkte bevolking betekent: meer personeel waar bedrijven winst uit kunnen pompen door ze voor zich te laten werken. Maar betekent het meer welzijn voor die mensen? Werkgelegenheid boven alles lijkt me een dogma waar we ook best eens van af mogen.

Terug naar Moerdijk zelf. Ik hoop dat er snel en effectief protest op gang komt tegen de afbraak van het dorp. Ik hoop dat dit protest het dorp redt. Ik verwacht dat niet zonder meer: we staan tegenover een machtige, kapitaalkrachtige tegenstander. Maar als mensen bereid zijn ook door te gaan met verzet na een eventueel besluit om Moerdijk te slopen, is er kans het dorp te redden van de aanslag die de kapitaalsbelangen van industrie en stroomvoorziening op Moerdijk dreigt te plegen.

Noten:

(1) Tim Wijkman-Van Aalst, ‘Pijn en zorgen over naderend einde van Moerdijk: “het is hier ons kent ons”’, Nu.nl, 12 november 2025, https://www.nu.nl/algemeen/6375728/pijn-en-zorgen-over-naderend-einde-van-moerdijk-het-is-hier-echt-ons-kent-ons.html

(2) Tim Wijkman-Van Aalst, ‘Pijn en zorgen over naderend einde van Moerdijk: “het is hier ons kent ons”’, Nu.nl, 12 november 2025, https://www.nu.nl/algemeen/6375728/pijn-en-zorgen-over-naderend-einde-van-moerdijk-het-is-hier-echt-ons-kent-ons.html

(3) ‘ “Moerdijkers moeten ruimhartig worden gecompenseerd én nieuw dorp krijgen”’, NOS, 12 november 2025, https://nos.nl/artikel/2590207-moerdijkers-moeten-ruimhartig-worden-gecompenseerd-en-nieuw-dorp-krijgen

(4) ‘ “Moerdijkers moeten ruimhartig worden gecompenseerd én nieuw dorp krijgen”’, NOS, 12 november 2025, https://nos.nl/artikel/2590207-moerdijkers-moeten-ruimhartig-worden-gecompenseerd-en-nieuw-dorp-krijgen

(5) Tim Wijkman-Van Aalst, ‘Pijn en zorgen over naderend einde van Moerdijk: “het is hier ons kent ons”’, Nu.nl, 12 november 2025, https://www.nu.nl/algemeen/6375728/pijn-en-zorgen-over-naderend-einde-van-moerdijk-het-is-hier-echt-ons-kent-ons.html

Peter Storm